Duman Tahliye Fanları ve Yangın Güvenliği Havalandırma Sistemleri
Yangın Anında Can Güvenliği ve Duman Tahliye Fanı Teknolojisi
Yangın istatistikleri ve saha analizleri, yangın sırasındaki can kayıplarının büyük çoğunluğunun doğrudan alevlerden değil, hızla yayılan zehirli dumandan, karbonmonoksit gazından ve görüş kaybından kaynaklandığını göstermektedir. Standart havalandırma fanları yangın başlangıcındaki yüksek sıcaklığa maruz kaldığında motor sargıları kısa sürede yanar, plastik veya hafif alaşımlı parçaları erir ve sistem devre dışı kalır. Yangın senaryosunda saatlerce yüksek sıcaklık altında durmadan dumanı dışarı atabilen duman tahliye fanları, kaçış merdivenlerini, koridorları ve ortak alanları dumandan arındırarak hayati zaman kazandırır.
Duman Tahliye Fanı Nedir ve Nasıl Çalışır?
Duman tahliye fanı (smoke exhaust fan / yangın egzoz fanı), yangın anında oluşan yüksek sıcaklıktaki dumanı ve zehirli gazları binadan hızla dışarı atmak üzere EN 12101-3 standartlarına göre test edilip sertifikalandırılmış özel endüstriyel fandır. Yangın algılama sisteminden veya duman dedektörlerinden alarm sinyali geldiğinde normal konfor havalandırması durdurulur; yangın damperleri ilgili zonlarda konumlanırken duman tahliye fanları otomatik olarak tam kapasite devreye girer ve sıcak dumanı şaftlar veya çatı çıkışları üzerinden atmosfere tahliye eder.
F300 ve F400 Sıcaklık Dayanım Sınıfları
Duman tahliye fanları, projenin risk analizine ve yönetmelik şartlarına göre farklı sıcaklık ve süre dayanımlarına sahip sınıflarda üretilir:
-
F300 Sınıfı Duman Tahliye Fanları: 300°C ortam sıcaklığında minimum 120 dakika (2 saat) boyunca kesintisiz çalışma dayanımına sahiptir; kapalı otoparklar, ticari binalar ve ortak alan duman egzoz hatlarında yaygın olarak kullanılır.
-
F400 Sınıfı Duman Tahliye Fanları: 400°C ortam sıcaklığında minimum 120 dakika (2 saat) boyunca durmadan çalışabilen yüksek dayanımlı fanlardır; daha yüksek ısı yükü beklenen endüstriyel tesisler, tüneller ve özel projelerde tercih edilir.
Aksiyel, Çatı Tipi ve Hücreli Duman Tahliye Modelleri
Proje mimarisine ve montaj alanına göre kanal içi silindirik aksiyel duman tahliye fanları, dikey veya yatay atışlı çatı tipi duman egzoz fanları ve ses yalıtımlı hücreli duman tahliye üniteleri olmak üzere farklı gövde tipleri uygulanır.
Yapılarda Sertifikalı Duman Tahliye Sistemlerinin Önemi
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında projelendirilen kaliteli ve sertifikalı bir yangın duman tahliye fanı, acil durumlarda kaçış yollarını açık tutarak can ve mal güvenliğini korur.
edit by Levent İŞCEN
Sıkça Sorulan Sorular: Duman Tahliye Fanları
Duman Tahliye Fanları Nedir ve Nerelerde Kullanılır?
Duman tahliye fanları, yangın anında oluşan yüksek sıcaklıktaki dumanı ve zehirli gazları tahliye eden sertifikalı acil durum fanlarıdır. AVM'lerde, kapalı otoparklarda, hastanelerde, otellerde, yüksek katlı binalarda, tünellerde ve fabrikalarda kullanılır.
F300 ve F400 Sertifikası Ne Anlama Gelir?
EN 12101-3 standardına göre F300 fanın 300°C sıcaklıkta 2 saat, F400 fanın ise 400°C sıcaklıkta 2 saat boyunca mekanik ve elektriksel olarak arızalanmadan kesintisiz çalışabildiğini belgeleyen test sertifikalarıdır.
Standart Havalandırma Fanları Duman Tahliyesi İçin Kullanılabilir mi?
Hayır, standart fanların motorları ve pervane bileşenleri yüksek yangın sıcaklıklarına dayanıklı değildir; kısa sürede eriyerek veya yanarak devre dışı kalırlar ve yönetmeliklere göre duman tahliyesinde kullanılamazlar.
Duman Tahliye Fanları Günlük Havalandırmada Kullanılabilir mi?
Evet, çift devirli motorlara veya uygun yangın senaryolu otomasyon altyapısına sahip modeller, günlük kullanımda düşük devirde taze hava/egzoz havalandırması yaparken yangın alarmı geldiğinde otomatik olarak yüksek devirde duman tahliyesine geçebilir.
Duman Tahliye Fanı Seçerken Hangi Kriterler Dikkate Alınmalıdır?
Seçim yapılırken yangın zonunun hacmi, saatlik hava değişim sayısı, gereken duman egzoz debisi ($m^3/h$), kanal hattının basınç kaybı (Pa), istenen sıcaklık sınıfı (F300/F400) ve montaj tipi (kanal içi, çatı tipi veya hücreli) hesaplanmalıdır.
Yangın Anında Frekans İnvertörü (Hız Sürücüsü) Devrede Kalır mı?
Yangın senaryosunda hız sürücülerinin elektronik bileşenleri yüksek ısı veya arıza koruması nedeniyle fanı durdurabileceğinden, yangın modunda hız sürücüsünün baypas (bypass) edilerek fanın doğrudan şebekeden tam devir beslenmesi sağlanmalıdır.
Duman Tahliye Fanlarında Hangi Elektrik Kablosu Kullanılır?
Yangın anında enerji kesintisi yaşanmaması için duman tahliye fanlarının besleme ve kontrol kabloları mutlaka aleve dayanıklı (FE180 / E90 sınıfı) özel yangın kablolarıyla tesis edilmelidir.
Duman Tahliye Fanlarının Pervane Malzemesi Neden Özeldir?
Yüksek sıcaklıkta genleşme ve deformasyon yaşanmaması için alüminyum enjeksiyon döküm veya özel çelik alaşımlı, dinamik balansı alınmış pervaneler kullanılır; plastik pervane kullanılmaz.
Duman Tahliye Fanları Nasıl Test Edilir ve Bakımı Yapılır?
Periyodik yangın tatbikatlarında ve bakım dönemlerinde fanların yangın alarm panelinden gelen sinyalle devreye girip girmediği test edilmeli, motor bağlantıları, pervane temizliği ve titreşim takozları kontrol edilmelidir.
Duman Tahliye Sistemleri Yasal Zorunluluk mudur?
Evet, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre kapalı otoparklar, yüksek binalar, geniş hacimli ticari yapılar ve sığınak/kaçış alanlarında duman tahliye ve basınçlandırma sistemleri yasal zorunluluktur.